NATO üyesi ülkelerin silahlı kuvvetleri, geniş deniz sahalarının gözetlenmesinden tartışmalı hava sahalarının korunmasına kadar pek çok güvenlik açığını insansız hava araçları (İHA) ve otonom sistemlerle kapatmaya çalışıyor. Ancak askeri uzmanlar, modern cephaneliklerde vazgeçilmez bir yer edinen bu sistemlerin, bir ordunun fiilen savaşabilmesi için gereken fiziksel altyapının yerini tutamayacağı konusunda uyarıyor.
Avrupa’da İHA, otonom sistem ve yazılım geliştiren savunma teknolojisi girişimlerine yapılan yatırımlar 2021’de 600 milyon avro seviyesindeyken, 2025 yılı itibarıyla 3,94 milyar avroya ulaşarak dört yılda beş kattan fazla artış gösterdi. Benzer şekilde Pentagon da 2026 mali yılı bütçe talebinde ilk kez otonom sistemler için 13,4 milyar dolarlık bağımsız bir kaynak ayırdı. Ancak bu bütçeler; üslerin, limanların, pistlerin ve mühimmat depolarının bakımına ayrılan temel kaynaklarla doğrudan rekabet ediyor.
Tehdidi tespit etmek müdahale etmeye yetmiyor
Uzman analizlerine göre bir İHA tehdidi dakikalar içinde tespit edebilse de hasar gören bir köprüyü onaramıyor, bir filoyu barındıramıyor, bir gemiyi yanaştıramıyor ya da bir depoyu yeniden dolduramıyor. Farklı coğrafi ve ekonomik yapılara sahip üç NATO üyesi ülke, altyapı ihmalinin sahada yarattığı zafiyeti net biçimde ortaya koyuyor:
- Portekiz: Nisan 2026’da insansız sistemler için özel olarak inşa edilen drone gemisi *NRP D. João II*’yi hizmete almasına rağmen, anakara ile Azorlar ve Madeira adalarını kapsayan devasa Atlantik sahasını destekleyecek yalnızca tek bir ana deniz üssüne (Tagus üzerindeki Alfeite) sahip. İHA ile tespit edilen bir kaçakçılık veya güvenlik tehdidine müdahale edecek gemi ve mürettebatın adalara ulaşması günler alabiliyor.
- Almanya: Soğuk Savaş döneminden kalan yoğun bir kışla ve hava üssü ağına sahip olan Bundeswehr, bakım eksikliği nedeniyle altyapı çöküşü yaşıyor. Federal Meclis Silahlı Kuvvetler Komiserliği, askeri altyapı yenileme açığının yaklaşık 67 milyar avroya ulaştığını, kışlaların yüzde 40’ının acil onarım ya da yıkım beklediğini ve helikopterlerin üçte birinden fazlasının bakım yetersizliğinden uçamadığını raporladı.
- Amerika Birleşik Devletleri: Dünyanın en büyük savunma bütçesine sahip olan ABD’de Hükümet Sorumluluk Ofisi (GAO), Pentagon’un pistler, kışlalar ve kritik tesislerdeki ertelenmiş bakım açığının 285 milyar dolara ulaştığını açıkladı. Raporda, Savunma Bakanlığı’nın bakım hedeflerini yalnızca yüzde 80 oranında fonladığı, görünür yeni silah programlarının temel tesis bakımlarına tercih edildiği vurgulandı.
“Görünür teknoloji, gizli dayanıklılığa tercih ediliyor”
NATO’nun ulaştırma, enerji ve iletişim standartlarını kapsayan dayanıklılık çerçevesi ile Avrupa Birliği’nin çift kullanımlı liman ve ulaşım koridorlarını güçlendirme hamleleri, fiziksel omurga olmadan orduların işleyemeyeceğini kabul ediyor. Ancak altyapı harcamalarının bir İHA filosu tanıtımı kadar siyasi prestij ve ihracat sözleşmesi üretmemesi, kaynakların görünür teknolojilere kaymasına yol açıyor.
İnisiyatif alma refleksi köreliyor mu?
Askeri analistler, tümüyle sensör ve merkezi veri akışına bağımlı hale gelen orduların, teknolojinin devre dışı kaldığı anlarda inisiyatif alma ve doğaçlama karar verme refleksini kaybetme riskiyle karşı karşıya olduğuna dikkat çekiyor. Ukrayna’nın 2022’deki Harkiv karşı taarruzunda alt rütbeli komutanların merkeze danışmadan sahada inisiyatif alarak elde ettiği başarının, sensörlerin karardığı kriz anlarında teknolojik üstünlükten çok daha belirleyici olduğu ifade ediliyor.
Uzmanlar, NATO’nun İHA ve otonomi yatırımlarını kesmesi değil; ancak bu sensörlerin arkasındaki limanları, pistleri, kışlaları ve mühimmat depolarını ayakta tutacak yatırımları aksatmaması gerektiğinin altını çiziyor.
