Letonya merkezli The Insider ve Litvanyalı araştırma platformu Siena tarafından yürütülen ortak bir soruşturma, Avrupa Birliği yaptırımlarına rağmen bazı Litvanyalı şirketlerin Rusya’ya Starlink terminalleri, insansız hava aracı motorları ve çeşitli çift kullanımlı ekipmanlar tedarik ettiğini ortaya koydu. Sevkiyatların, gümrük beyannamelerinde yapılan sahtekarlıklar ve aracı ülkeler üzerinden gizlendiği tespit edildi.
Seramik Fayans Maskesiyle Sevkiyat
Soruşturma kapsamında gümrük kayıtlarını inceleyen araştırmacılar, Litvanya merkezli UAB Eseka adlı şirketin Rusya’ya Starlink uydu internet terminalleri, kablolar ve yedek parçalar göndermeye devam ettiğini belirledi. Şirketin, sıkı denetimlerden kaçınmak için sevkiyatları daha az kısıtlayıcı sınır kontrollerine sahip olan Letonya üzerinden yönlendirdiği ve Rusya’ya girmeden önce kargoları gümrükte “seramik fayans” olarak beyan ettiği kaydedildi.
Bunun yanı sıra, UAB Eseka’nın Rus güçleri tarafından yerli üretim dronlarda kullanılan Japon yapımı 124 adet O.S. Engine motorunu yaklaşık 65 bin dolar karşılığında Rusya’ya ulaştırdığı iddia edildi. Gümrük belgelerinde bu motorların uzaktan kumandalı hobi uçakları için olduğu öne sürüldü.
Asya Üzerinden Kurulan Yaptırım Evasion Ağı
Araştırma, sevkiyatların büyük kısmının Asya’daki aracı firmalar aracılığıyla Moskova’ya ulaştırıldığını gösteriyor. Gümrük beyannamelerinde Kazakistan, Kırgızistan ve Tacikistan’daki firmalar alıcı olarak gösterilirken, Rus gümrük kayıtlarında nihai alıcıların Rus şirketleri olduğu görüldü. Bazı işlemlerde ise ABD tarafından yaptırım uygulanan Hong Kong merkezli IPM Limited şirketinin yer aldığı belirtildi.
Uzmanlar, bu tür karmaşık ağların Rusya’nın askeri-endüstriyel kompleksi için kritik Batı teknolojilerine erişim sağlamada yaygın bir yöntem haline geldiğine dikkat çekiyor. Daha önce The New York Times tarafından yapılan benzer araştırmalar da Rus tedarik ağlarının Vietnam, Çin ve Özbekistan gibi ülkeler üzerinden ileri düzey bileşenler tedarik ettiğini ortaya koymuştu.
Letonya ve Litvanyalı gazetecilerin ortaya çıkardığı bu bulgular, uluslararası yaptırımların delinmesi konusunda denetimlerin sıkılaştırılması gerektiğine dair tartışmaları yeniden alevlendirdi.
