Geçtiğimiz yıl Tayland ve Kamboçyalı güçler arasında yaşanan sınır çatışmalarının üzerinden zaman geçmiş olmasına rağmen, insani kriz ve mülteci sorunu tüm ağırlığıyla devam ediyor. Birleşmiş Milletler (BM) Kamboçya İnsan Hakları Özel Raportörü Tom Andrews, cuma günü yaptığı açıklamada, Tayland sınırındaki çatışmalar nedeniyle yerinden edilen 20.000’den fazla Kamboçyalının hâlâ evlerine dönemediğini belirterek taraflara krizi çözme çağrısında bulundu.
Uzun süredir devam eden sınır anlaşmazlığının Temmuz ve Aralık aylarında çatışmalara dönüşmesi sonucunda onlarca kişi hayatını kaybetmişti. Her ne kadar Tayland ve Kamboçya Aralık ayında bir ateşkes anlaşmasına varmış olsa da, taraflar birbirlerini sürekli olarak ateşkes ihlalleriyle suçlamaya devam ediyor.
Uluslararası Hukuk ve Sınır Bölgesindeki Yıkım
Kamboçya’ya gerçekleştirdiği ilk resmi ziyaretini tamamlayan Tom Andrews, AFP’ye verdiği röportajda uluslararası hukukun bu durumlarda çok net olduğunu vurgulayarak, “Bu gibi çatışma durumlarında yerinden edilen kişilerin eve dönme hakkı vardır” dedi.
Sınır bölgesine yaptığı ziyaretin ardından bir açıklama yapan Andrews, 2025 yılı sonu itibarıyla 650.000 Kamboçyalı sivilin yerinden edildiğini, bunlardan 20.000’inin hâlâ evlerine dönemediğini aktardı. Bazı kasaba ve köylerin şu anda Taylandlı askerler tarafından işgal edildiğini belirten Andrews; dikenli tellerin ve engellerin sivillerin evlerine dönmesini engellediğini ifade etti.
Bölgedeki insan acılarının bir an önce ele alınması gerektiğini söyleyen Andrews, “Kurşun delikleri olan evler ve enkazın ortasında bombalar gördüm” diyerek durumun vahametine dikkat çekti. Tayland tarafı ise ele geçirdikleri toprakların, Kamboçyalıların işgal ettiği Tayland toprakları olduğunu savunarak geri adım atmıyor.
Dolandırıcılık Merkezleri ve İnsan Ticareti
Ziyareti sırasında Kamboçya’daki siber dolandırıcılık (scam) merkezlerini ve insan ticareti mağdurlarını da gündeme getiren Andrews, ülkenin internet kullanıcılarını dolandıran sahte romantizm ve kripto yatırım şebekeleri için küresel bir merkez haline geldiğini belirtti.
600’den fazla dolandırıcılık merkezine baskın düzenlendiğini ve binlerce kişinin tutuklandığını ifade eden Andrews, buna rağmen dolandırıcılığın bitmediğini, şehirlerden kırsal alanlara, bireysel evlere ve hatta araçlara kadar yayıldığını kaydetti. İnsan ticareti mağdurlarının pasaportsuz ve parasız sokaklarda kaldığına dair raporlar aldığını belirten Andrews, yetkililerin kurbanları suçlulardan ayırmak için bir “inceleme süreci” yürüttüğünü ancak kapasite sorunlarıyla karşılaşıldığını iletti.
Andrews ayrıca, sadece alt kademedeki kişilerin değil, üst düzey yetkililer dahil tüm sorumluların adalet önüne çıkarılması gerektiğinin altını çizdi.
Siyasi Haklar ve Kem Sokha’nın Durumu
Kamboçya’yı 40 yıldır yöneten eski lider Hun Sen ve oğlu Başbakan Hun Manet ile hak durumu hakkında “samimi görüşmeler” gerçekleştirdiğini belirten Andrews, siyasi hakların reddedilmesi ve siyasi baskıların ele alınması gerektiğini vurguladı.
Ziyareti sırasında yasaklanan muhalefet partisinin lideri Kem Sokha ile de bir araya geldiğini belirten BM raportörü, vatan hainliği suçlamasıyla aldığı 27 yıllık hapis cezasının yaklaşık on yılını çektikten sonra affedilen Sokha’nın siyasi haklarının (oy kullanma ve görev yapma) hâlâ askıda olduğunu hatırlattı. Andrews, “İki tür gözaltı vardır; biri kişinin kendi gözaltısı, diğeri ise haklarının gözaltısıdır. Kem Sokha serbest bırakıldı ancak siyasi hakları serbest bırakılmadı” ifadelerini kullandı.
Gelecek yıl yapılacak yerel seçimler ve 2028’deki genel seçimler öncesinde ifade ve dernek kurma özgürlüğü gibi temel hakların nasıl gözlemleneceğini yakından takip edeceğini belirten Andrews, hak aktivistlerine seslenerek, “Kendilerini yalnız hissedebilirler ama yalnız değiller. İnsanlar dikkat kesilmiş durumda” mesajını verdi.
