Litvanya Parlamentosu (Seimas), ülke topraklarında kitle imha silahlarının ve yabancı askeri üslerin bulunmasını engelleyen anayasal yasağın kaldırılmasına yönelik yasa teklifini ilk oylamada kabul ederek önemli bir eşiği geride bıraktı. Düzenlemenin destekçileri, anayasa değişikliğinin Litvanya’ya NATO’nun nükleer caydırıcılık planlarına ve müttefik intikallerine daha fazla esneklikle katılma imkanı tanıyacağını savunuyor.
Teklifin nihai olarak yasalaşabilmesi için Meclis’te iki ayrı oylamanın daha yapılması gerekiyor. Anayasa değişikliğinin yürürlüğe girmesi için her iki oylamada da 141 sandalyeli parlamentoda en az 94 milletvekilinin (üçte iki çoğunluk) evet oyu vermesi şartı aranıyor.
137. maddenin yürürlükten kaldırılması gündemde
Hazırlanan anayasa değişikliği paketi, Litvanya Anayasası’nın 137. maddesinin tamamen yürürlükten kaldırılmasını öngörüyor. Mevcut madde, Litvanya topraklarında hem nükleer, kimyasal ve biyolojik dahil olmak üzere tüm kitle imha silahlarının konuşlandırılmasını hem de yabancı devletlere ait askeri üslerin kurulmasını kesin bir dille yasaklıyor.
Teklifi savunan milletvekilleri ve güvenlik bürokrasisi, bu anayasal kısıtlamanın Litvanya’nın müttefik nükleer caydırıcılığına katılımını fiilen kısıtlayabileceğine dikkat çekiyor. Özellikle kriz dönemlerinde nükleer kapasiteye sahip NATO unsurlarının (örneğin nükleer silah taşıma yeteneğine sahip savaş uçaklarının) Litvanya hava sahası veya üsleri üzerinden intikal ettirilmesi gerektiğinde mevcut anayasal metnin hukuki engeller yaratabileceği vurgulanıyor.
Öte yandan muhalif milletvekilleri, maddenin aynı zamanda yabancı askeri üsleri de yasakladığını hatırlatarak tüm fıkranın kaldırılmasının gerekliliğini sorguladı. Düzenlemenin güvenlik açısından gereksiz bir adım olduğunu savunan muhalefet cephesi, bu kararın Rusya ve Belarus tarafından karşı propaganda malzemesi olarak kullanılabileceği uyarısında bulundu.
Nükleer Silahların Yayılmasını Önleme Antlaşması vurgusu
Anayasa değişikliği tartışmaları, Vilnius yönetiminin NATO’nun nükleer caydırıcılık mimarisindeki rolünü yeniden gündeme taşıdı. Litvanya Cumhurbaşkanı Gitanas Nausėda, konuya ilişkin yaptığı açıklamada Litvanya topraklarında fiilen nükleer silah depolanmasına yönelik acil veya somut bir planın bulunmadığını belirtti. Nausėda, anayasa değişikliği kabul edilse dahi Litvanya’nın Nükleer Silahların Yayılmasını Önleme Antlaşması’na (NPT) olan bağlılığının eksiksiz süreceğini vurguladı.
Tartışmalar, Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinin ardından Avrupa genelinde nükleer caydırıcılığın yeniden değerlendirildiği bir dönemde gerçekleşiyor. Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron da geçtiğimiz mart ayında, nükleer silahların kullanım yetkisi Paris’te kalmak kaydıyla Fransız stratejik hava kuvvetleri unsurlarının müttefik ülkelere geçici olarak konuşlandırılabileceği bir caydırıcılık modelini tartışmaya açmıştı.
