Işık ve radyo dalgalarının suyun derinliklerine nüfuz edememesi nedeniyle su altı gözetleme ve denizaltı savunma harbinde (ASW) akustik ses dalgaları tek güvenilir kaynak olmayı sürdürüyor. Japonya Savunma Bakanlığı Tedarik, Teknoloji ve Lojistik Ajansı (ATLA), sonar ve hidrofon verilerini analiz etmek üzere Japon teknoloji devi NEC Corporation ile sözleşme imzaladı.
ATLA bünyesindeki Savunma İnovasyon Bilim ve Teknoloji Enstitüsü’nün “Yenilikçi Çığır Açan Araştırma” programı kapsamında yürütülen projeyle, metin tabanlı büyük dil modellerine (LLM) benzer şekilde su altı akustik verileriyle eğitilen genel amaçlı bir temel yapay zekâ modeli (foundation model) geliştirilecek.
Etiketsiz verilerle kendi kendine öğrenen su altı zekâsı
Geleneksel su altı akustik yapay zekâ modelleri, insan uzmanlar tarafından önceden tek tek etiketlenmiş devasa veri setlerine ihtiyaç duyuyor. Ancak deniz ortamının tuzluluk, derinlik ve sıcaklık gibi sürekli değişen koşulları nedeniyle bu verileri sınıflandırmak hem zaman alıyor hem de yüksek maliyet yaratıyor.
NEC, bu sınırlamayı aşmak için öz-denetimli öğrenme (self-supervised learning) yöntemini kullanacak. Kamu-özel sektör ortaklıklarıyla toplanacak devasa ham akustik kayıtlarla eğitilecek model; insan etiketlemesine gerek kalmadan ses dalgaları arasındaki karmaşık kalıpları, frekans değişimlerini ve anomalileri doğrudan verinin kendisinden öğrenecek.
Sonar tecrübesi “cotomi” yapay zekâsıyla birleşiyor
NEC, geliştireceği mimaride 90 yılı aşkın sonar teknolojisi birikimini kendi tescilli üretken yapay zekâ motoru “cotomi”nin büyük ölçekli eğitim yetenekleriyle bir araya getirecek.
2027 mali yılına kadar tamamlanması hedeflenen temel model; her görev için sıfırdan yapay zekâ eğitmek yerine, tek bir ana zekâ katmanı üzerinden farklı deniz görevlerine hızla uyarlanabilecek.
Okyanusun dijital ikizi kurulacak
Çift kullanımlı (askeri ve sivil) bir teknoloji olarak konumlandırılan sistem, yalnızca düşman denizaltılarını ve insansız su altı araçlarını tespit etmekle kalmayacak:
- Denizaltı Savunma Harbi (DSH): Geleneksel yöntemlerle arka plan deniz gürültüsünden ayırt edilmesi zor olan sessiz denizaltı ve insansız su altı araçlarının anlık tespiti.
- Kritik Deniz Altyapısı Güvenliği: Su altı boru hatları, iletişim kabloları ve liman yaklaşımlarının otonom izlenmesi.
- Sivil ve Bilimsel Görevler: Deniz canlılarının takibi, deniz tabanı kaynak araştırmaları, çevre kirliliği izleme ve deniz tabanındaki akustik değişimler üzerinden yüksek hassasiyetli deprem erken uyarısı.
NEC ve Japonya Savunma Bakanlığı, geliştirilen modelin su altı sensör ağlarından gelen kesintisiz verileri işleyerek okyanusların anlık bir “dijital ikizini” (digital twin) oluşturacağını ve denizlerde durumsal farkındalığı kökten değiştireceğini belirtiyor.
