ABD’nin en maliyetli savunma projesi olan F-35 Lightning II programı, sürdürülebilirlik sorunlarıyla boğuşuyor. GAO verilerine göre, 2021 yılında yüzde 67 olan genel görev yapabilirlik oranı (Mission Capable Rate), 2025 yılı itibarıyla yüzde 44’e düştü. Daha kritik olan “tam görev yapabilirlik” oranı ise yüzde 38’den yüzde 25’e kadar geriledi.
Yazılım, parça ve korozyon engeli
F-35 Müşterek Program Ofisi (JPO) ve Hava Kuvvetleri, düşüşün temel nedenlerini şu şekilde sıralıyor:
- Yazılım gecikmeleri: Yeni teslim edilen uçaklardaki yazılım entegrasyon süreçlerinin aksaması.
- Parça tedarik zinciri: Üretim kapasitesinin talebi karşılayamaması; özellikle kokpit kanopileri gibi kritik 48 parçada yaşanan sıkıntılar.
- Korozyon sorunları: Uçakların operasyonel ömrünü ve hazır bulunuşluğunu etkileyen teknik problemler.
2030 hedefi ve devasa maliyet
JPO, tabloyu tersine çevirmek için “Global Support Solution Reset” programını devreye aldı. Hedef, 2030 yılına kadar görev yapabilirlik oranını yüzde 80’e, tam görev oranını ise yüzde 65’e çıkarmak. Ancak bu hedefin bedeli ağır: 2031 yılına kadar programa ek 13,7 milyar dolarlık finansman enjeksiyonu gerekiyor.
Tartışmalı teşvik ödemeleri
GAO raporundaki bir diğer dikkat çekici bulgu, Lockheed Martin’e yapılan ödemelerle ilgili. Şirkete, görev hazırlık oranlarını artırması şartıyla 2020-2023 yılları arasında 114 milyon doları aşkın performans teşviki ödendi. Ancak aynı dönemde performans göstergelerinin gerilemesi veya yerinde sayması, teşviklerin “yönlendirilmiş verilerle” mi alındığı sorusunu beraberinde getirdi.
Geleceğin bel kemiği: 1,6 trilyon dolarlık proje
Tüm aksaklıklara rağmen F-35, ABD hava gücünün merkezinde yer almaya devam ediyor.
- Envanter: Pentagon envanterinde 800’den fazla uçak bulunuyor.
- Gelecek projeksiyonu: 2040’lı yıllara kadar 1.700 ilave uçak daha envantere katılacak.
- Toplam maliyet: Programın toplam yaşam döngüsü işletme maliyetinin 1,6 trilyon doları bulacağı tahmin ediliyor.
Lockheed Martin, yedek parça üretimini hızlandırmak için 2 milyar dolardan fazla ek yatırım yaptıklarını belirtirken, Pentagon yetkilileri 2030 hedeflerine ulaşmak için mali disiplin ve operasyonel verimliliğe odaklandıklarını vurguluyor.
