Orta Doğu’daki savaşı sonlandırmak amacıyla atılan küresel adımlar, sahada yükselen diplomatik ve askeri gerilimin gölgesinde kalıyor. ABD Başkanı Donald Trump ile İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan arasında bu hafta imzalanan ve bölgedeki çatışmaları bitirmeyi hedefleyen ön anlaşmanın ardından, İsviçre’de gerçekleştirilmesi planlanan kritik uygulama müzakerelerinin ertelendiği açıklandı.
İsviçre’nin Bürgenstock kasabasında, ABD Başkan Yardımcısı JD Vance ve İran’ın başmüzakerecisi Muhammed Bakır Galibaf liderliğindeki heyetlerin katılımıyla cuma günü başlaması beklenen zirve belirsiz bir tarihe askıya alındı. İsviçre Dışişleri Bakanlığı, görüşmelerin ertelendiğini doğrularken, “İsviçre bu görüşmelere kolaylaştırıcılık yapmaya hazırdır ve Bürgenstock’taki hazırlık çalışmaları devam etmektedir” açıklamasında bulundu. Beyaz Saray ise lojistik süreçlerin hiçbir zaman basit olmadığını belirterek, teknik görüşmelere en kısa sürede başlamayı umduklarını bildirdi.
İran’dan Sert Uyarı: “Daha Sert Bir Tokat Yerler”
Ertelenme kararının perde arkasında taraflardan gelen karşılıklı salvolar etkili oldu. İran’ın başmüzakerecisi Muhammed Bakır Galibaf, Washington yönetimine hitaben yaptığı açıklamada, herhangi bir “sözleşme ihlali” veya “aşırı talep” durumunda Tahran’ın kararlı bir yanıt vereceğini söyledi. Galibaf, sosyal medya hesabı üzerinden yaptığı paylaşımda, “Savaş sırasında bir kez tokat yediler; eğer yine aynı yola girmek isterlerse bu kez daha sert bir tokat yerler” ifadelerini kullandı.
Öte yandan, ABD-İsrail ortak operasyonlarında öldürülen babasının yerine geçen İran’ın yeni dini lideri Ayetullah Mücteba Hamaney, bazı çekincelerine rağmen Pezeşkiyan hükümetinin “İran ulusunun haklarını koruma” taahhüdü nedeniyle bu ön anlaşmaya onay verdiğini duyurdu. Hamaney, ABD Başkanı Trump’ın bu anlaşmayı elde edebilmek için “çaresizlik içinde her türlü kaldıracı kullandığını” iddia etti.
Çatışmalar Sürüyor: “Tüm Lübnan Yanmalı”
Anlaşma metni Lübnan’daki çatışmaları da durdurmayı taahhüt etmesine rağmen, İsrail ordusu Lübnan’daki Hizbullah hedeflerine yönelik yeni hava saldırıları düzenlediğini ve 4 askerinin öldüğünü açıkladı. Lübnan Sağlık Bakanlığı ise son saldırılarda 18 kişinin hayatını kaybettiğini duyurdu. İsrail askerlerinin ölüm haberinin ardından açıklama yapan aşırı sağcı İsrail Ulusal Güvenlik Bakanı Itamar Ben Gvir, sert bir çıkış yaparak “Tüm Lübnan yanmalı” ifadelerini kullandı.
Hürmüz Boğazı’nda “48 Saat” Şartı
Anlaşmanın ekonomik açıdan en kritik maddelerinden biri olan Hürmüz Boğazı’nın yeniden ticarete açılması konusu da tam anlamıyla netlik kazanmadı. ABD ordusu perşembe günü itibarıyla İran limanlarına uyguladığı naval ablukayı kaldırdığını ve savaş gemilerinin bölgede kalmaya devam edeceğini duyurdu. Ancak Hürmüz Boğazı’ndaki hareketlilik henüz durgun seyrederken, İran Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi, boğazdan geçiş yapmak isteyen tüm ticari gemilerin yeni kurulan bir hükümet organına “48 saat öncesinden” transit talebinde bulunması gerektiğini açıkladı.
Trump Savunmada: “Başka Ne Kazanacaktık?”
Tahran’a yönelik petrol yaptırımlarının derhal kaldırılmasını ve nükleer programda nihai uzlaşı sağlanması halinde 300 milyar dolarlık bir yeniden inşa fonunun serbest bırakılmasını içeren bu anlaşma, ABD içinde Trump’ın bazı müttefiklerini rahatsız etti.
Kendisine yönelik eleştirilere Axios üzerinden yanıt veren Donald Trump ise askeri güç kullanımının daha fazla taviz koparmakta yetersiz kalacağını savunarak şu sözlerle kendini savundu:
“Daha da sertleşmemin tek yolu oraya girip iki üç hafta daha ortalığı cehenneme çevirmek olurdu, değil mi? Peki bu bize ne kazandıracaktı? Hürmüz Boğazı yine de açılmayacaktı.”
