Ukrayna’da savaş şartları altında savunma sanayiine ek gelir ve finansman sağlamak amacıyla yeniden başlatılan kontrollü silah ihracatı süreci, ağır prosedürler ve yüksek maliyetler nedeniyle hedeflenen seviyeye ulaşamadı. Ukrayna Silah Üreticileri Konseyi İcra Direktörü İhor Fedirko, ihracat kapısının açılmasından bu yana özel sektörün yalnızca 10 civarında küçük çaplı sipariş alabildiğini ve yurt dışında sadece tek bir ortak girişimin faal olduğunu açıkladı.
Hükümetin ihracat süreçlerini hızlandırmak amacıyla temmuz ayında yürürlüğe koyduğu 875 sayılı Bakanlar Kurulu Kararnamesi kapsamında ise bugüne kadar tek bir ihracat izninin dahi onaylanmadığı bildirildi.
Yüksek peşin harçlar ve 15 milyon grivnalık sınır engeli
Sektör temsilcilerine göre ihracatın durma noktasına gelmesindeki en büyük etken, kararnamenin getirdiği ağır mali yükümlülükler. Yeni düzenlemeye göre üreticiler, ihracat başvurusunda bulunurken daha onay dahi almadan bitmiş ürün ve teknolojiler için değerin yüzde 20’sini, yedek parça ve bileşenler için ise yüzde 30’unu peşin harç olarak devlete ödemek zorunda kalıyor. Başvurunun reddedilmesi durumunda bu tutarın nasıl iade edileceğine dair net bir mekanizma bulunmuyor.
İhracatın önündeki bir diğer kritik engel ise kolaylaştırılmış prosedür için getirilen 15 milyon grivnalık (yaklaşık 337 bin dolar) taban sözleşme tutarı şartı. Yabancı müşterilerin büyük siparişler vermeden önce sistemi test etmek amacıyla küçük partiler halinde deneme alımı yaptığını belirten Fedirko, bu limitin küçük ölçekli test siparişlerini tamamen devre dışı bıraktığını vurguluyor.
Öncelik kuralı siparişlerin iptal riskini artırıyor
Mevcut kurallara göre Savunma Bakanlığı veya diğer kamu kurumları, ihracata konu ürünü satın alma niyetinde olduğunu bildirirse süreç 30 güne kadar askıya alınabiliyor. Cephenin öncelikli ihtiyaçlarını korumayı amaçlayan bu düzenlemede, devletin 30 gün sonunda alım yapma zorunluluğu bulunmuyor. Üreticilerin bu sürenin ardından baştan başvuru yapmak zorunda kalması, yabancı alıcılar nezdinde teslimat gecikmelerine ve sipariş iptallerine yol açıyor.
Savunma Bakanlığı’nın sektörden gelen tepkiler üzerine istişare sürecini başlattığı ve eylül ayı başında düzenlemede revizyona gideceği belirtiliyor.
Üretim kapasitesi 55 milyar dolara dayandı, bütçe yetmiyor
İhracat kanallarının tıkanması, Ukrayna iç pazarındaki fonlama açığıyla birleştiğinde savunma sanayii üzerinde ciddi baskı oluşturuyor. Ulusal Güvenlik ve Savunma Konseyi verilerine göre ülkenin toplam savunma üretim kapasitesinin bu yıl 55 milyar dolara ulaşması bekleniyor.
Buna karşın devlet bütçesi üretimin ancak sınırlı bir bölümünü finanse edebiliyor. Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski’nin de daha önce dile getirdiği üzere, savunma sanayii kapasitesinin yaklaşık yüzde 40’ı yetersiz finansman nedeniyle atıl durumda bekliyor. Üreticiler, ihracat engellerinin kaldırılmaması durumunda fabrikaların sürdürülebilirliğinin tehlikeye gireceği uyarısında bulunuyor.
