ABD Donanması’nın, uçak gemisi iniş-kalkışları ve yüksek G kuvveti manevralarının savaş pilotlarında kalıcı beyin hasarına yol açıp açmadığını araştırmayarak hayati riskleri görmezden geldiği ortaya çıktı. The New York Times tarafından incelenen ABD Temsilciler Meclisi Denetim Komitesi raporu, askeri havacıların, hekimlerin ve personelin yıllardır süren uyarılarına rağmen donanmanın kapsamlı bir araştırma başlatmadığını ve sistematik sağlık takibi yürütmediğini belgeledi.
Uçak gemilerindeki katapult fırlatmaları sırasında iki saniye içinde sıfırdan yüzlerce kilometre hıza ulaşan, inişlerdeki ani duruşlara maruz kalan ve havada keskin manevralar yapan pilotlar yoğun fiziksel yüke katlanıyor. Birçok aktif ve kıdemli pilot; şiddetli baş ağrısı, hafıza kaybı, ani duygu durumu değişiklikleri ve intihar düşünceleri yaşadığını bildiriyor.
Uçuş yasağı korkusu ve teşhis engeli
Hazırlanan denetim raporuna göre pilotların bildirdiği nörolojik şikâyetler, donanma yetkilileri tarafından çoğu zaman ilgisiz psikolojik sorunlar olarak nitelendirilerek göz ardı edildi. Pilotların büyük bir bölümü ise “uçuşa elverişsiz” raporu alıp görevden el çektirileceği korkusuyla belirtilerini üstlerinden gizlemek zorunda kaldı.
Donanma sağlık yetkilileri uzun vadeli herhangi bir bilimsel çalışma yürütmemiş olmasına rağmen “ortada sorun olduğuna dair kanıt bulunmadığını” savundu. Sivilde görev yapan bir nörolog ise donanma pilotlarında tespit ettiği beyin hasarı tablosu hakkında kaygılarını dile getirmesinin ardından donanmanın kendisine hasta sevk etmeyi kestiğini açıkladı. Yayımlanan araştırmalarda daha önce intihar ederek yaşamına son veren üç F/A-18 Super Hornet pilotunun aileleri, pilotların beyin hasarıyla doğrudan örtüşen ağır semptomlar yaşadığını ifade etmişti.
TOPGUN gizlice takip başlattı ancak bildirmedi
ABD Donanması Vurucu Avcı Taktikleri Eğitmen Programı (TOPGUN), 2024 yılında pilotların beyin sağlığını izlemek amacıyla “Project Odin’s Eye” (Odin’in Gözü Projesi) adıyla dahili bir girişim başlattı. Ancak program, şüphelenilen riskler konusunda donanmanın üst komuta kademesini veya diğer savaş filolarını resmi olarak bilgilendirmedi.
Donanma üst yönetimi, söz konusu projenin varlığını ancak basın araştırmalarıyla kamuoyuna sızmasının ardından öğrenebildi. Gelişmeler üzerine üst düzey yetkililerin danıştığı askeri tıp uzmanları ise kapsamlı araştırma yapılmamış olmasına rağmen “kanıt yok” gerekçesiyle resmi bir soruşturmaya ihtiyaç duyulmadığını öne sürdü.
Kongre’den zorunlu sağlık programı çağrısı
- G maruziyetinin kayıt altına alınması: Pilotların tıbbi dosyalarına fırlatma, sert iniş ve yüksek G manevralarının ayrıntılı şekilde işlenmesi talep ediliyor.
- Kapsamlı nörolojik takip: ABD Savunma Bakanlığı’nın askeri havacılar için aktif uçuş dönemlerini ve emeklilik sonrasını kapsayan özel bir beyin sağlığı programı kurması isteniyor.
- Maliyet dengesi: Yaklaşık 1.000 pilotu kapsayacak uzun vadeli bir sağlık araştırmasının 3,9 milyon dolara mal olacağı, bu tutarın ise neredeyse tek bir savaş pilotunun eğitim maliyetine denk geldiği vurgulanıyor.
