Tempest emektar Typhoon jetlerinin yerini alacak
Küresel Muharip Hava Programı (GCAP) kapsamında geliştirilen Tempest, şu an Birleşik Krallık Kraliyet Hava Kuvvetleri envanterinde ana vurucu güç olarak görev yapan Eurofighter Typhoon savaş uçaklarının yerini alacak şekilde tasarlanıyor. İngiltere’nin elinde aktif olarak uçan 100’ün üzerinde operasyonel Typhoon jeti bulunuyor ve bu uçakların 2040 yılı civarında tamamen hizmet dışına çıkarılması planlanıyor.
Stratejik planlamalarda Tempest’in RAF bünyesindeki en temel muharip unsur olması amaçlanıyordu. Programın ilk resmi yol haritasında uçağın 2035 yılında tam kapasiteyle hizmete girmesi kesin olarak öngörülmüştü. Ancak savunma bütçesindeki finansman açmazları, uçağın hangardan çıkış tarihini 2030’lu yılların sonuna, hatta 2040’lı yılların başlangıcına kadar erteleme riski barındırıyor.
Savunma ve Hazine bakanlıkları arasında bütçe savaşı
Sürecin tıkanmasındaki ana etken, Birleşik Krallık Savunma Bakanlığı ile Hazine arasında savunma bütçesinin genel büyüklüğü ve kaynak tahsisi konularında yaşanan derin görüş ayrılıkları olarak gösteriliyor. Bu bürokratik kriz, merakla beklenen Savunma Yatırım Planı’nın (DIP) kamuoyuna ilan edilmesini defalarca erteletti.
İngiltere, Japonya ve İtalya arasında Nisan 2026 tarihinde Tempest programının aksamaması adına 686 milyon sterlin değerinde geçici bir geliştirme sözleşmesi imzalanmıştı. Ancak askeri kaynaklar, bu can suyu niteliğindeki köprü anlaşmanın haziran ayında süresinin dolacağına dikkat çekiyor. Projenin geleceğini garanti altına alacak daha kapsamlı ve uzun vadeli ana sözleşmenin ise taraflar arasında henüz sonuçlandırılamamış olması endişeleri körüklüyor. Altıncı nesil bu dev havacılık programının toplam maliyetinin en az 12 milyar sterlini aşması bekleniyor.
Muhalefet ve askeri çevrelerden Londra’ya sert tepkiler
Savaş uçağı takvimindeki bu olası sarkmalar, İngiltere’de hem siyasi muhalefeti hem de emekli askeri elitleri ayağa kaldırdı. Birleşik Krallık Gölge Savunma Bakanı Ceyms Kartliç, hükümetin savunma politikalarındaki kararsızlığına sert sözlerle tepki gösterdi.
Kartliç, uluslararası güvenlik ortamının bozulduğunu belirterek şu uyarıda bulundu:
“Bugün küresel ölçekte karşı karşıya olduğumuz devasa tehditler ve iki cepheli bir savaş ihtimali göz önüne alındığında, hükümetin ulusal güvenliğimizi tahkim edecek bu tarz hayati programları hızlandırması gerekirken yıllarca geciktirmesi hiçbir şekilde kabul edilemez.”
“Ülkeyi etkin savunacak kabiliyet kalmadı”
Haberde görüşlerine yer verilen emekli İngiliz Kara Kuvvetleri subayı Albay Riçırd Kemp de Londra yönetiminin savunma yatırımları konusundaki samimiyetini sorguladı. Kemp, hükümetin sürekli artan küresel tehditlerden bahsettiğini ancak para harcamaya gelince aynı kararlılığı sergilemediğini belirterek, bugün Birleşik Krallık’ın kendi ana karasını etkin şekilde savunabilecek askeri kabiliyetlere tam anlamıyla sahip olduğunu söylemenin zor olduğunu ifade etti. Emekli Tümgeneral Timoti Kros ise savunma sektöründeki zor mali kararları geleceğe miras bırakmanın her zaman en kolay ama en tehlikeli kaçış yolu olduğunu dile getirdi.
İnsansız hava sistemleri ve yeni stratejiler ön plana çıkıyor
The Telegraph’ın ulaştığı kulis bilgilerine göre, gecikmelerle sarsılan yeni Savunma Yatırım Planı’nda insansız sistemler ve otonom harp teknolojilerine çok daha büyük bir ağırlık verilmesi gündemde. Özellikle Ukrayna sahasında yaşanan modern çatışmaların, insansız hava ve deniz araçlarının operasyonel önemini net bir şekilde kanıtlaması, İngiltere Savunma Bakanlığının kısıtlı kaynaklarını bu hızlı çözümlere yönlendirmesine neden oluyor.
İngiltere Savunma Bakanı John Healey’nin önümüzdeki ay resmen açıklaması beklenen yeni DIP stratejisi kapsamında, ülkenin aktif yedek askeri kuvvetlerinin yüzde 20 oranında artırılması ve bakanlığın sivil personel giderlerinden yüzde 10 düzeyinde net tasarruf sağlanması gibi radikal yapısal dönüşümler de masada yer alıyor. Yaşanan tüm bütçe tartışmalarına rağmen Birleşik Krallık Savunma Bakanlığı yetkilileri, Küresel Muharip Hava Programı’na (GCAP) olan bağlılıklarının tam olduğunu, İtalya ve Japonya ile tam kapsamlı ana sözleşmenin imzalanması için diplomatik görüşmelerin sürdüğünü belirtiyor.
