Modern yapay zeka sistemleri, günümüzde devasa veri yığınları üzerinde deneme-yanılma yöntemiyle (DARPA’nın deyimiyle “Edison tarzı” bir yaklaşımla) çalışıyor. Ancak DARPA, bu sistemlerin bir adım öteye geçmesini ve “neden-sonuç” ilişkilerini matematiksel bir temelde anlayarak birbirleriyle iletişim kurmasını hedefliyor. Bu amaçla hayata geçirilen MATHBAC (Mathematics of Boosting Agentic Communication – Ajanlar Arası İletişimi Artırmanın Matematiği) programı, yapay zekanın kolektif zekasını bilim dünyasının hizmetine sunmayı amaçlıyor.
MATHBAC Programının Temel Hedefleri
34 ay sürmesi planlanan ve iki ana aşamadan oluşan programın odak noktaları şunlardır:
- Matematiksel Çerçeve Oluşturma: Kontrol teorisi, bilgi teorisi ve uygulamalı matematik kullanarak, yapay zeka ajanlarının davranışlarını ve birbirleriyle bilgi alışverişini mühendislik hassasiyetinde tanımlamak.
- Deneme-Yanılmadan Kurtulma: Sistemlerin kaba kuvvet (brute-force) yöntemleriyle çözüm üretmesi yerine, problemin özünü kavrayan optimize edilmiş iletişim protokolleri geliştirmesini sağlamak.
- Otonom Bilimsel Keşif: Ajan topluluklarının, veriler içinden daha önce tanımlanmamış bilimsel ilkeleri (yasalar, korelasyonlar) çıkarabilmesini test etmek.
“DARPA-Zoru” Hedefi: Periyodik Tabloyu Yeniden Keşfetmek
Programın en iddialı ve “DARPA-zoru” olarak nitelendirilen hedeflerinden biri, bir grup yapay zeka ajanının, ham verileri analiz ederek kimyanın temel taşı olan Periyodik Tabloyu sıfırdan, yani bu tabloya dair hiçbir ön bilgiye sahip olmadan yeniden oluşturabilmesidir. Başarılı olunması durumunda, bu süreç atomlardan moleküllere kadar uzanan çok boyutlu bir keşif ağına dönüştürülecek.
İki Aşamalı Yol Haritası
- Faz I (16 Ay): Ajanların bilgi exchange (değiş-tokuş) süreçlerini analiz edecek ve iyileştirecek matematiksel araçların geliştirilmesi. Bu aşama için 2 milyon dolarlık bir bütçe ayrıldı.
- Faz II (18 Ay): Yapay zeka sistemlerinin kendi iletişim stratejilerini ve bilgi tabanlarını çalışma esnasında evrimleştirip evrimleştiremeyeceğinin sorgulanması; yani “yeni bilimin otonom üretimi”.
DARPA, MATHBAC programı için başvuruları 16 Haziran 2026 tarihine kadar kabul edecek. Programın özellikle kimya ve biyomedikal araştırma gibi disiplinlerde disiplinlerarası sentezi hızlandırması bekleniyor.
